Skip to content

Ιστόλογος

Αρχή Αρχείο Ανάπτυξη, Οικονομία Για μια νέα σύγχρονη αναπτυξιακή στρατηγική στην Κρήτη και στο νομό Χανίων
Για μια νέα σύγχρονη αναπτυξιακή στρατηγική στην Κρήτη και στο νομό Χανίων

Εισήγηση του Γιώργου Αγοραστάκη στο Συνέδριο για την "Αναπτυξιακή Προοπτική του Νομού Χανίων", του Οικονομικού Επιμελητήριου / Τμ. Δυτ. Κρήτης στο Μ.Α.Ι.Χ. 7-4-2001

           

Εισαγωγή

          Ανέκαθεν η ελληνική αναπτυξιακή πολιτική ακολουθεί με καθυστέρηση πρότυπα που εφαρμόστηκαν στον ευρωπαϊκό χώρο. Σήμερα στα πλαίσια της «σύγκλισης» και «συνοχής» η ελληνική αναπτυξιακή πολιτική καλείται να λάβει υπόψη της τα νεότερα δεδομένα της ευρωπαϊκής περιφερειακής πολιτικής.

         Τα μεταπολεμικά νεοκλασικά μοντέλα που προωθούσαν,  τα κίνητρα για την αύξηση της κινητικότητας των συντελεστών της παραγωγής και την ενδυνάμωση των επενδύσεων στις καθυστερημένες περιφέρειες, την προσέλκυση ξένων επενδύσεων και ενίσχυση των εξαγωγικών επιχειρήσεων όπως και τα μεταγενέστερα μοντέλα της δεκαετίας 70-80 που προωθούσαν, την πολιτική της ενδογενούς ανάπτυξης ή ανάπτυξης εκ των κάτω, με κύριο στόχο την αυτοδύναμη ανάπτυξη, το γεωγραφικό καταμερισμό της εργασίας, έχουν εξαντληθεί στον Ευρωπαϊκό χώρο. Έχουν κλείσει τον κύκλο τους.

         Την τελευταία δεκαετία, διαμορφώνεται μία πιο πολύπλοκη στρατηγική, που κύριο συστατικό της είναι η ανάδειξη δυνάμεων συνέργιας ανάμεσα στους παράγοντες που προωθούν την αναπτυξιακή διαδικασία, η οργάνωση δικτύων θεσμικής, κλαδικής και χωρικής μορφής και η συγκρότηση ολοκληρωμένων πακέτων στρατηγικών σχεδίων, που εξυπηρετούν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα το στόχο της ανταγωνιστικότητας συνολικά των περιφερειών.

         Η χώρα μας δυστυχώς δεν μπόρεσε να ακολουθήσει σε καμιά περίοδο μέχρι τέλους τις τάσεις αυτές. Σήμερα που η ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική αρχίζει να χρησιμοποιεί νέα μέσα, που απαιτούν υψηλής επίδοσης δημόσια διοίκηση, εξειδικευμένη εργατική δύναμη,  ποιοτικά αναβαθμισμένη υποδομή και ευνοϊκές μακροοικονομικές συνθήκες, τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα. Η  υστέρηση μπορεί να διευρύνει το χάσμα και να αποσυνδέει τις ελληνικές περιφέρειες από την ευρωπαϊκή προοπτική.

 

Παγκοσμιοποίηση και ανταγωνιστικότητα 

         Η παγκοσμιοποίηση στις μέρες μας επιτείνει τον ανταγωνισμό, λόγω του μεγαλύτερου βαθμού ολοκλήρωσης των αγορών, που αφορά τη διεθνοποίηση των κεφαλαιαγορών,

τον πολλαπλασιασμό των συναλλαγών και των άμεσων επενδύσεων, την κινητικότητα του κεφαλαίου και της εργασίας σε διεθνές επίπεδο, την μείωση της εθνικής μαζικής παραγωγής και αύξηση της πολυεθνικής και ευέλικτης παραγωγής, κλπ.

         Έτσι, μειώθηκε η σημασία της έλλειψης κεφαλαίων και αυξήθηκε η σημασία της έλλειψης των προϋποθέσεων παραγωγής καινοτομικών προϊόντων στις προβληματικές περιφέρειες και της ανυπαρξίας ειδικευμένων στελεχών και επιχειρηματικότητας.

         Σήμερα έχομε μια μετάβαση από μια οικονομία κλίμακας σε μια οικονομία σκοπού που βασίζεται περισσότερο στη γνώση και την χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών σε όλες τις περιφερειακές οικονομίες. Τούτο εκφράζεται ως στροφή από τη βιομηχανική ανάπτυξη προς την πολυτομεακή ανάπτυξη, η οποία συνοδεύεται από τη λήψη μέτρων ενίσχυσης νέων, ευρύτατου κλαδικού φάσματος, παραγωγικών πρωτοβουλιών.

Στο πλαίσιο αυτής της νέας οικονομίας, η γνώση και η τεχνογνωσία αποτελούν την πρώτη ύλη. Επίσης, η δυνατότητα εύκολης και ταχείας πρόσβασης σε αυτές θα είναι ένα από τα κύρια στρατηγικά όπλα της ανταγωνιστικότητας. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, το ανθρώπινο κεφάλαιο επιβεβαιώνεται διαρκώς περισσότερο ως καθοριστικός παράγοντας. Η διαρκής εκπαίδευση εξελίσσεται σε καθοριστικό στοιχείο για την καινοτομία και την περιφερειακή ανταγωνιστικότητα.

Οι πολιτικές για τη διαπεριφερειακή κινητικότητα των συντελεστών της παραγωγής κεφαλαίου και εργασίας και για την μείωση του κόστους παραγωγής, με στόχο την αντιμετώπιση της χαμηλής παραγωγικότητας στις καθυστερημένες περιφέρειες, δεν αποδίδουν στη σύγχρονη οικονομική πραγματικότητα και ολόκληρο το σύστημα κινήτρων και επιδοτήσεων που εφαρμόζεται αμφισβητείται. Τα παραδοσιακά μέσα της περιφερειακής πολιτικής, όπως είναι η υποδομή, τα γνωστά κίνητρα, οι ειδικοί χρηματοδοτικοί Οργανισμοί και άλλα αντικαθίστανται από πολυσύνθετα συστήματα μέσων.

Οι μεταβολές αυτές βελτιώνουν την ανταγωνιστική θέση των περιφερειών που προσαρμόζονται γρήγορα στα νέα δεδομένα και προωθούν την ίδρυση και επέκταση διαπεριφερειακών και διεθνικών δικτύων παραγωγής και διανομής που αλληλοσυμπληρώνονται σε μια διαδικασία ολοκλήρωσης. Τέτοια δίκτυα άρχισαν να εμφανίζονται στον ευρωπαϊκό χώρο και να αναπτύσσονται δυναμικά. 

Οι μεταβολές στην περιφερειακή πολιτική έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της αυτοδυναμίας των περιφερειών και τη μείωση της εξάρτησής τους από τα μεγάλα αστικό κέντρα. Το γεγονός αυτό δεν ενισχύει μόνο την ενδογενή ανάπτυξη, αλλά και απελευθερώνει δυνάμεις που αναζητούν την οργάνωση παραγωγικών δικτύων μεγάλης αναπτυξιακής σημασίας με διεθνή χαραχτήρα.

Από τις επισημάνσεις που προηγήθηκαν προκύπτει ότι οι περιφερειακές πολιτικές ανάπτυξης είναι κατ΄ εξοχήν χωρικές πολιτικές.

 

Η χωρική προσέγγιση της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας­

         Κάθε ευρωπαϊκή περιοχή έχει ή προσπαθεί να διαμορφώσει το δικό της "σχέδιο χωρικής ανάπτυξης", το οποίο θα έχει στόχο να επιτευχθεί αυτό αποκαλείται "χωρική ανταγωνιστικότητα".

         Με την τρέχουσα έννοια, ο όρος «ανταγωνιστικός» δηλώνει την ικανότητα αντοχής στον ανταγωνισμό της αγοράς. Η «χωρική ανταγωνιστικότητα» δεν έχει μια αυστηρά οικονομική έννοια, αλλά μία ευρύτερη έννοια από αυτήν της «ανταγωνιστικότητας», η οποία εκφράζεται με τον όρο: μια περιοχή γίνεται ανταγωνιστική, εάν μπορεί να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό της αγοράς με το να διασφαλίζει ταυτόχρονα την περιβαλλοντική, οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική της βιωσιμότητα, που να βασίζεται σε διαδικασίες συνάρθρωσης και δικτύωσης των διαφόρων περιοχών. 

         Η ανταγωνιστικότητα με την οικονομική έννοια και το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μιας περιοχής που στηρίζεται στο κόστος παραγωγής (ιδίως το κόστος εργασίας), έχει ξεπεραστεί. Είναι ένα πλεονέκτημα που μπορεί τάχιστα να απαξιωθεί σε μία οικονομία όπου κυριαρχεί διαρκώς περισσότερο η παγκοσμιοποίηση. Κατ΄ αντιστοιχία έχει ξεπεραστεί στην ανάπτυξη η μονοσήμαντη έννοια της οικονομικής μεγέθυνσης. Η ανάπτυξη δεν πρέπει να μετριέται μόνο με ποσοτικούς οικονομικούς στόχους (όπως ακαθάριστο προϊόν). Σημαντικό ρόλο έχουν οι ποιοτικές διαστάσεις, όπως η διαχείριση των κοινωνικών, οικονομικών, περιβαλλοντικών πόρων, η ποιότητα ζωής των κατοίκων κτλ.

Οι περιφέρειες πρέπει να στηρίζονται περισσότερο στα πλεονεκτήματά τους όσον αφορά την ανάπτυξη μιας αειφόρου και ανταγωνιστικής οικονομίας, με την προώθηση της περιφερειακής συνοχής και ανταγωνιστικότητας μέσω μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης των οικονομικών, περιβαλλοντικών, πολιτιστικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων, καθώς και τη βελτίωση του πλαισίου διαβίωσης και του επαγγελματικού περιβάλλοντος των κατοίκων τους. 

Με άλλους όρους, η χωρική ανταγωνιστικότητα προϋποθέτει:

·          τη συνεκτίμηση των ενδογενών πόρων της περιοχής στην επιδίωξη μιας συνολικής συνοχής

·          τη συμμετοχή των τοπικών φορέων και των θεσμικών οργανώσεων

·          την ένταξη των τομέων δραστηριότητας σε μια λογική καινοτομίας.

·          τη συνεργασία με τις άλλες περιοχές και τη συνάρθρωση με τις περιφερειακές, εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές και με το διεθνές πλαίσιο­

         Η εκπόνηση του σχεδίου χωρικής ανάπτυξης είναι λοιπόν μια διαδικασία που έχει στόχο να αποκτήσουν οι τοπικοί φορείς και οι θεσμικές οργανώσεις μια τετραπλή ικανότητα: την ικανότητα να αξιοποιούν το περιβάλλον τους, να δρουν από κοινού, να δημιουργούν διασυνδέσεις ανάμεσα στους διαφόρους τομείς κατά τρόπο ώστε να διατηρείται επιτόπου η μέγιστη δυνατή προστιθέμενη αξία και τέλος, να δημιουργούν σχέσεις με άλλες περιοχές και με τον υπόλοιπο κόσμο. 

         Αυτές οι τέσσερις ικανότητες μπορούν να τίθενται σε αντιστοιχία με αυτό που αποκαλείται "οι τέσσερις διαστάσεις" της χωρικής ανταγωνιστικότητας, οι οποίες θα συναρθρώνονται μεταξύ τους με ιδιαίτερο τρόπο σε κάθε περιοχή. Οι διαστάσεις αυτές είναι: 

η "κοινωνική ανταγωνιστικότητα"- είναι η ικανότητα των τοπικών φορέων να δρουν αποτελεσματικά από κοινού, βάσει μιας κοινής αντίληψης για ένα αναπτυξιακό σχέδιο, ικανότητα η οποία ενθαρρύνεται από τη συνεργασία ανάμεσα στα διάφορα θεσμικά επίπεδα

η "περιβαλλοντική ανταγωνιστικότητα" - είναι η ικανότητα των τοπικών φορέων να αξιοποιούν το περιβάλλον τους, ανάγοντάς το σε "διακριτό" στοιχείο της περιοχής τους και διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη διατήρηση και την ανανέωση των φυσικών πόρων και της κληρονομιάς.

η "οικονομική ανταγωνιστικότητα" - είναι η ικανότητα των τοπικών φορέων να παράγουν και να διατηρούν τη μέγιστη δυνατή προστιθέμενη αξία στην περιοχή τους, δημιουργώντας μεγαλύτερες διασυνδέσεις ανάμεσα στους τομείς και καθιστώντας τον συνδυασμό των τοπικών πόρων πλεονέκτημα για την αξιοποίηση του ειδικού χαρακτήρα των τοπικών προϊόντων και υπηρεσιών.

η "ανταγωνιστικότητα σε παγκόσμια κλίμακα" - είναι η ικανότητα των τοπικών φορέων να εξασφαλίζουν για την περιοχή τους τη θέση που της αρμόζει σε σχέση με άλλες περιοχές και γενικότερα τον εξωτερικό κόσμο, κατά τρόπο που να αναδεικνύεται η περιοχή τους και να εξασφαλίζεται η βιωσιμότητά της στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης.

 

Η περίπτωση της Κρήτης και του Νομού Χανίων 

         Οι ανωτέρω πολιτικές  εφαρμόζονται ήδη σε πολλές Ευρωπαϊκές περιοχές. Το ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί είναι, το πώς μπορεί να ενταχθεί η περιοχή μας σ΄ αυτές τις διαδικασίες με μια μακροχρόνια προοπτική, το πώς αυτές οι πολιτικές θα τεθούν στο επίκεντρο της αναπτυξιακής στρατηγικής της περιοχής μας. 

         Είναι προφανές από τα προηγούμενα ότι στην τοπική και περιφερειακή αναπτυξιακή διαδικασία, τον προγραμματισμό και τους στόχους, σήμερα ενσωματώνονται «άυλοι παράγοντες» που έχουν να κάνουν με την ικανότητα των τοπικών κοινωνιών να επιτυγχάνουν την συνολική ανταγωνιστικότητα της περιοχής τους.

Μεγάλη σημασία έχει η δημιουργία ενός περιβάλλοντος και ενός περιφερειακού θεσμικού πλαισίου που ευνοούν, την ενίσχυση του ανθρωπίνου κεφαλαίου, τη δημιουργία, τη διάδοση και την ενσωμάτωση των γνώσεων στον παραγωγικό ιστό. Η δημιουργία στο εσωτερικό των περιφερειών, μιας πρακτικής συνεργασίας μεταξύ του δημόσιου τομέα, οργανισμών των Πανεπιστημιακών Ιδρυμάτων των επιχειρήσεων και των κεφαλαιαγορών, με σκοπό τη δημιουργία αποδοτικών περιφερειακών συνεργατικών συστημάτων.

         Ως εκ τούτων η υπόθεση της ανάπτυξης είναι πρώτα απ΄ όλα υπόθεση των τοπικών και κοινωνιών και πρώτιστα των φορέων τους και ειδικά της αυτοδιοίκησης.

         Δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι μεταξύ της περιφέρειάς μας και άλλων της Ευρώπης υπάρχει μια μεγάλη απόκλιση

·          στις υλικές υποδομές (μεταφορές και επικοινωνίες, ενέργεια, περιβάλλον)

·          στους αποκεντρωμένους θεσμούς και στο ρόλο που αυτοί ασκούν στην αναπτυξιακή διαδικασία, όπως και

·          στο μακροοικονομικό περιβάλλον. 

         Γι΄ αυτό δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί η προσπάθεια ολοκλήρωσης των μέτρων της «παραδοσιακής περιφερειακής πολιτικής» και να στραφούμε αποκλειστικά στις νέες τάσεις.

Οι στόχοι για την ολοκλήρωση των βασικών υποδομών και την θεσμική αποκεντρωτική μεταρρύθμιση, έχουν πρωτεύουσα σημασία και για την διαμόρφωση  μιας νέας περιφερειακής πολιτικής. Πράγμα που εξαρτάται από την εθνική πολιτική. Η προώθηση των υποδομών θα εξαρτηθεί αποκλειστικά την επόμενη πενταετία από τον σχεδιασμό του Γ΄ ΚΠΣ. Οι αναγκαίες θεσμικές αλλαγές και ο εκσυγχρονισμός της δημόσιας διοίκησης είναι ζήτημα κυβερνητικής βούλησης και πολιτικής.        

         Τα αναπτυξιακά σχέδια που υπάρχουν, έγιναν για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες και τις πολιτικές των χρηματοδοτικών μέσων και κάθε άλλο παρά καλύπτουν το σύνολο των αναπτυξιακών αντικειμένων των περιφερειών της χώρας μας.

         Η ανάγκη για μια «συμφωνία όλων» σε μια σύγχρονη αναπτυξιακή στρατηγική στην περιφέρεια και στο νομό μας παραμένει. Το επόμενο βήμα είναι  η ιεράρχηση των σκοπών της εδικής πολιτικής, η άρθρωσή τους σε ένα πρόγραμμα δράσης με τομεακή, χρονική, χρηματοδοτική και θεσμική διάσταση και η αξιολόγηση και επιλογή των εναλλακτικών μέσων για την πραγμάτωσή τους. 

         Μια σύγχρονη αναπτυξιακή στρατηγική πρέπει να προωθεί την πολυτομεακή ανάπτυξη και να ενσωματώνει τις νέες απαιτήσεις (διαδικασίες, γνώσεις, τεχνολογία). Να προωθεί την εξωστρεφή ανάπτυξη και να οργανώνει τις διαδικασίες σε διαπεριφερειακό και διεθνή επίπεδο. Η Κρήτη δεν έχει να φοβηθεί τίποτα στον σύγχρονο κόσμο (μόνο τον εαυτό της). Διαθέτει πλούσιους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους, ικανό ανθρώπινο δυναμικό και κοινωνική συνοχή, που αν αξιοποιηθούν σωστά, μπορεί να κατακτήσει ισχυρή θέση όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. 

         Κρίσιμοι τομείς που πρέπει να επανεξεταστούν στο σύνολό τους στην Κρήτη και στο νομό Χανίων είναι η γεωργία και ο τουρισμός.

         Στην γεωργία, ο παραδοσιακός τόπος παραγωγής και διάθεσης βρίσκεται σε χρόνια κρίση και πρέπει να μιλήσομε για αναδιάρθρωση της. Ο κυριότερος στόχος σήμερα για την γεωργία, είναι η ποιότητα και η μεταποίηση σε τρόφιμα

         Στον τουρισμό το μοντέλο του μαζικού και φτηνού τουρισμού δεν έχει προοπτικές και πρέπει επανεξεταστούν οι προοπτικές του σε βάθος χρόνου και να δημιουργηθεί ένα νέο ανταγωνιστικό τουριστικό μοντέλο. 

Ειδικά ζητήματα είναι,

-        Η οργανική σχέση και συνάφεια μεταξύ των διάφορων παραγωγικών δραστηριοτήτων όπως μεταξύ τουρισμού, γεωργίας και μεταποίησης. Η συμβολή του κάθε κλάδου στην αύξηση της προστιθέμενης αξίας των προϊόντων και υπηρεσιών του άλλου.

-        Η οργανική ένταξη και αξιοποίηση της γνώσης που υπάρχει στα επιστημονικά ιδρύματα στις παραγωγικές διαδικασίες.

-        Η ανάπτυξη νέων υπηρεσιών που να αντιστοιχούν στις ανάγκες της παραγωγικής βάσης

-        Η σύνδεση της διατήρησης του περιβάλλοντος με την αναπτυξιακή διαδικασία. Η ανάπτυξη συστημάτων για την περιβαλλοντική διαχείριση.

         Από τα γεγονότα προκύπτει ότι η πλήρης εφαρμογή τέτοιων ενεργειών δεν είναι, ωστόσο, τόσο εύκολη. Ως παράδειγμα το πέρασμα από το γεωργικό προϊόν στα τρόφιμα, όπως και το πέρασμα από την παραγωγή στην εμπορία, μπορεί να φαίνεται σαν ένα φυσικό επακόλουθο, στην πραγματικότητα όμως δεν συντελείται απρόσκοπτα και με φυσικό τρόπο. Εντούτοις, από παραδείγματα σε άλλες περιοχές προκύπτει ότι, εάν τηρηθούν αυστηρά ορισμένες προϋποθέσεις, η επιτυχία είναι δεδομένη. Στις προϋποθέσεις η κυριότερη είναι, η παροχή της κατάλληλης στρατηγικής, η οποία να αποτελεί αντικείμενο ευρείας συναίνεσης.

 

Χανιά 7-4-2001

Γιώργος Αγοραστάκης

 ΑΝΤΙΝΟΜΑΡΧΗΣ ΧΑΝΙΩΝ

 

 

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

 

SOCIAL MEDIA

Επισκευθείτε τη σελίδα μου στο FacebookΑκολουθείστε τη σελίδα μου στο TwitterΕπισκευθείτε τη σελίδα μου στο Google Plus

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ

Συνδέεστε μαζί μας

TWEETS ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

www.mikis-crete.gr