Skip to content

Ιστόλογος

Αρχή Αρχείο Περιβάλλον, Φυσικοί Πόροι, Κλίμα Διαχείριση υδάτινων ταμιευτήρων στην Κρήτη
Διαχείριση υδάτινων ταμιευτήρων στην Κρήτη
 

Εισήγηση του Γιώργου Αγοραστάκη, στην ημερίδα «Τεχνητοί υγρότοποι και ταμιευτήρες της Κρήτης», ΜΑΙΧ 4-6  Μάρτη 2002

  

Φράγμα Ποταμών ΡεθύμνουΗ Κρήτη δεν διαθέτει αξιόλογους ταμιευτήρες νερού. Με βάση τον τρέχοντα προγραμματισμό πρόκειται να αποκτήσει. Προβλέπεται σε μια πενταετία κάθε νομός να έχει τουλάχιστον ένα μεγάλο φράγμα (Βαλσαμιώτης, Ποταμοί, Φανερωμένη κτλ)

 

Ως εκ τούτου το θέμα της διαχείρισης των ταμιευτήρων, κυρίως τίθεται ως ένα ζήτημα του άμεσου μέλλοντος. Είναι σωστό το θέμα αυτό να συζητείται αρκετά έγκαιρα και να λαμβάνονται μέτρα από νωρίς με την κατασκευή των έργων, ώστε να προλαμβάνονται οι δύσκολες καταστάσεις στο μέλλον. Τα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν έχουν εντοπιστεί και υπάρχει η σχετική εμπειρία (σε μικρή κλίμακα) από τη διαχείριση που γίνεται ή όχι,  στους μικρότερους φυσικούς ή τεχνητούς ταμιευτήρες, που υπάρχουν ειδικά στην Δυτική Κρήτη όπως Λίμνη Αγιάς , Κουρνά, διάφορες λιμνοδεξαμενές κτλ.

 

Η διαχείριση των ταμιευτήρων δεν μπορεί να εξεταστεί και να ρυθμιστεί έξω από το υπάρχον πλαίσιο Διαχείρισης Υδατικών Πόρων (ΔΥΠ). Το υπάρχον θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο γενικότερης διαχείρισης των νερών καθορίζει το τι μπορεί να γίνει ή όχι και σ’ αυτό το αντικείμενο.

 

Στους ταμιευτήρες της Κρήτης εκτός από τα ποσοτικά χαρακτηριστικά τους (υδρολογικά δεδομένα, κατασκευαστικά δεδομένα κτλ), τα ποιοτικά τους έχουν μεγαλύτερη αξία και σημασία από άλλες περιοχές και πρέπει να υπολογίζονται στην διαχείριση από την αρχή. Δύο είναι τα κυριότερα.

 

1.    Η ποιότητα των νερών. Δεδομένου ότι τα φράγματα κατασκευάζονται για να εξασφαλιστούν υδατικά αποθέματα με πολλαπλό σκοπό, (ύδρευση-άρδευση κτλ), ο παράγων ποιότητα και η διασφάλισή του αποτελεί βασικό όρο της διαχείρισης τους. Ο παράγων αυτός συνδέεται εξ αντικειμένου με τη δυνητική ρύπανση σε κάθε περιοχή και των μέτρων αποτροπής ή ελέγχου της.

2.    Η σύνδεση του ταμιευτήρα με το φυσικό περιβάλλον κάθε περιοχής. Είναι γεγονός ότι οι μεγάλου μεγέθους ταμιευτήρες με το χρόνο αποκτούν χαρακτηριστικά υγροτόπου. Δεδομένου ότι οι περισσότεροι απ’ αυτούς στην Κρήτη, θα βρίσκονται εντός προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, τα αντικείμενα της διαχείρισης των νερών θα τέμνονται με τα αντικείμενα της διαχείρισης του φυσικού περιβάλλοντος. Γεγονός που εξ’ αρχής υποχρεώνει στη σύνδεση και το συνδυασμό αυτών των διαχειριστικών σχεδιασμών για να μην υπάρχουν σοβαρά προβλήματα στο μέλλον.

 

Η πλέον χαρακτηριστική περίπτωση προβληματικής διαχείρισης, αποτελεί η διαχείριση της λίμνης της Αγιάς στα Χανιά. Η λίμνη δημιουργήθηκε το 1927, με την κατασκευή τεχνητού φράγματος για την εκμετάλλευση στην αρχή του υδατικού δυναμικού της περιοχής για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος από τη ΔΕΗ.

Η λίμνη είναι αβαθής, τροφοδοτείται  από τις μεγαλύτερες πηγές του νομού που βρίσκονται στις όχθες της και από τις απορροές της υδρολεκάνης της. Στην ανώτατη στάθμη της έχει επιφάνεια καθρέπτη 120.325 m2 και όγκο 215.138 m3 . Η λίμνη λειτουργεί ως δοχείο στην οποία εισρέουν τα νερά των πηγών με μέση ετήσια παροχή 7.885 m3  ή συνολικό ετήσιο όγκο 69 εκατ. m3 και εκρέουν οι ίδιες ποσότητες για εκμετάλλευση.

Οι φορείς που εμπλέκονται στην εκμετάλλευση (με υδροληπτικά έργα στην λίμνη) και ως εκ τούτου στην διαχείριση είναι 5 διαφορετικοί και για διαφορετικές χρήσεις. (ΤΟΕΒ Βαρυπέτρου, ΔΕΥΑ Χανίων, ΔΕΗ, ΟΑΔΥΚ, ΤΟΕΒ Αγιάς Κολυμβαρίου).

Η λίμνη με το χρόνο απέκτησε τα χαρακτηριστικά υγροτόπου και μάλιστα σημαντικότατου ως προς την αξία του. Δεσπόζουσα θέση σ’ αυτόν έχουν η ορνιθοπανίδα και οι οικότοποι που διαθέτει. Περιλαμβάνεται δε μέσα στην περιοχή Natura 2000.

 

Το γεγονός ότι δεν υπάρχει ενιαία διαχείριση στο χώρο και δεν μπορεί να υπάρξει με το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο, αποτελεί την απαρχή πλήθους προβλημάτων τα οποία δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Τα σημαντικότερα εκ των οποίων είναι η διατήρηση της ποιότητας της ποσότητας των νερών της λίμνης και η ασφάλεια του υγροτόπου με τη διατήρηση της στάθμης της τη θερινή περίοδο.

 

Το θεσμικό πλαίσιο για τη Διαχείριση των Υδατικών Πόρων

 

Το νομικό πλαίσιο στη χώρα μας για τους υδατικούς πόρους και την εκμετάλλευση τους χαρακτηρίζεται από πολυνομία και αντιφατικότητα. Το 1987 ήρθε ο Νομός 1739/87 να βάλει τέλος σε μια χαοτική κατάσταση που υπήρχε, χωρίς ωστόσο να τα καταφέρει. Με το νόμο  επιδιώχθηκε την εφαρμογή μιας νέας υδατικής πολιτικής για τη χώρα. Ο νόμος αυτός εισήγαγε νέες ρυθμίσεις που αποσκοπούσαν στην,

         -Ορθολογική διαχείριση και εκμετάλλευση των υδατικών πόρων.

         -Ενιαία διαχείριση των νερών και

         -Προστασία των υδατικών πόρων και των υδατικών συστημάτων.

 

Με την ορθολογική εκμετάλλευση των υδατικών πόρων και την ενιαία διαχείριση, αντιμετωπίζεται το νερό συνολικά σαν φυσικός πόρος και φυσικό αγαθό, ο οποίος μπορεί και πρέπει να ελεγχθεί συνδυασμένα από τη θέση του στη φύση, μέχρι τη διάθεσή του για κατανάλωση.

Αυτή η συνδυασμένη αντιμετώπιση μπορεί να γίνει στη βάση προγραμματισμού και συγκεκριμένων κανόνων, από ενιαία έργα και ενιαίους φορείς εκμετάλλευσης και φυσικά κάτω από νέες θεσμικές διαδικασίες και εκτελεστικά όργανα. Ο στόχος είναι, να επιτυγχάνεται ταυτόχρονα η ικανοποίηση με τον οικονομικότερο τρόπο (κατασκευή έργων-εκμετάλλευση)  των αναγκών ανάπτυξης-κατανάλωσης και η προστασία-ασφάλεια των πόρων στη φύση.

           

         Ο Ν. 1739/87 «για τη διαχείριση των Υ.Π.» (σε συνδυασμό με το Ν. 1650/86 «για την προστασία του περιβάλλοντος») αποτέλεσε μια προοδευτική εξέλιξη της νομοθεσίας, που μπορούσε να δώσει ικανοποιητικές λύσεις στα σημερινά μας προβλήματα αν είχε ολοκληρωθεί και εφαρμοστεί.

 

Το μεγαλύτερο πρόβλημα του είναι ότι παρουσιάζει κενά στο επίπεδο της εφαρμογής των ρυθμίσεων του.

Στη χώρα μας υπάρχει μεγάλος αριθμός εμπλεκόμενων φορέων στη διαχείριση, με πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων, με έλλειψη συντονισμού, με αδυναμία συνεννόησης και σε πολλές περιπτώσεις ευρισκόμενοι σε σύγκρουση.

Έτσι γίνεται αδύνατη η ιεράρχηση των αναγκών, ο καθορισμός των προτεραιοτήτων, με τελικό αποτέλεσμα κάθε προσπάθεια για ορθολογική διαχείριση να γίνεται αναποτελεσματική.

 

         Παρά το γεγονός ότι ο Ν1739/87 αποσκοπεί στην ενιαία και ορθολογική διαχείριση των Υ.Π., στην πράξη -εξ’ αιτίας του γεγονότος ότι δεν προβλέπει ενιαίες εκτελεστικές δομές και δεν εφαρμόζεται-, κάθε άλλο παρά επιτυγχάνεται ο στόχος της ορθολογικής διαχείρισης.

         Σήμερα έχομε κάθε είδους διάσπαση στα υδατικά συστήματα και την εκμετάλλευσή τους.

·          Διάσπαση των υδατικών περιοχών

·          Διάσπαση των αρμοδιοτήτων μεταξύ διαχείρισης, εκμετάλλευσης, προστασίας

·          Διάσπαση της εκμετάλλευσης από ομοειδείς ή διαφορετικές χρήσεις

·          Διάσπαση των χρήσεων

·          Διάσπαση στο σχεδιασμό και την εκτέλεση έργων

·          Διάσπαση των έργων εκμετάλλευσης

·          Διάσπαση ευθυνών στην προστασία

 

         Ο κάθε φορέας που εκμεταλλεύεται ένα πόρο, αποκτά στην πράξη αρμοδιότητες αποκλειστικού εκμεταλλευτή και κανένας μηχανισμός ελέγχου και αποφάσεων δεν μπορεί να του επιβληθεί. Όταν τα πράγματα γίνουν οριακά και εγερθούν τα συμφέροντα, ξεκινάνε οι «πόλεμοι του νερού».

 

 

Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών Πόρων

 

Πρόσφατα θεσπίστηκε πλαίσιο κοινοτικής δράσης στο πεδίο της πολιτικής υδάτων με την ΟΔΗΓΙΑ 2000/60/ΕΚ. Η Οδηγία περιλαμβάνει την απαίτηση για τα κράτη μέλη να καταρτίζουν ολοκληρωμένα προγράμματα με όλα τα μέτρα που απαιτούνται για την εφαρμογή της, καθώς και με τα μέτρα που απαιτούνται βάσει άλλων κοινοτικών και εθνικών νομοθετικών διατάξεων για τα ύδατα.

 

Η οδηγία καθιερώνει τη διαχείριση σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού και ορίζει ότι εντός της λεκάνης θα εξασφαλίζεται έτσι η διοικητική διάρθρωση ώστε να διασφαλίζει τη συνολική διαχείριση των υδάτων που ανήκουν στο ίδιο οικολογικό και υδρογεωλογικό σύστημα, είτε τα ύδατα αυτά είναι παρόντα ως υπόγεια, είτε ως επιφανειακά ύδατα. Με άλλα λόγια πρέπει να εξασφαλιστεί μια διοικητική διάρθρωση διαχείρισης, ώστε η διαχείριση να είναι ολοκληρωμένη. H προσέγγιση αυτή επιτρέπει κάπως εξορθολογισμό και συντονισμό των μέτρων που λαμβάνονται, ενίοτε από διαφορετικές αρχές και φορείς, για την εκμετάλλευση ενός και του αυτού υδάτινου συστήματος.

 

         Η οδηγία απαιτεί ολοκληρωμένο υδατικό σχεδιασμό ανά ποτάμια λεκάνη και ότι το κάθε σχέδιο διαχείρισης δημοσιεύεται.

 

Ο σχεδιασμός συνεπάγεται:

·       την παρακολούθηση της ποσότητας και ποιότητας των υδάτων

·       Την εκτίμηση των υδατικών αναγκών της κοινωνίας και των επιπτώσεων που έχουν οι ανθρώπινες δραστηριότητες στα υδάτινα συστήματα

·       τoν καθορισμό στόχων (συμπεριλαμβανομένων στόχων που προκύπτουν από άλλες διατάξεις κοινοτικής νομοθεσίας και από στόχους που προκύπτουν από εθνικές ή τοπικές πολιτικές)

·       την κατάρτιση και εφαρμογή προγράμματος μέτρων για την επίτευξη των στόχων

·       την παρακολούθηση της εφαρμογής της οδηγίας και την υποβολή, σχετικών εκθέσεων.


Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν ότι έχουν θεσπιστεί οι κατάλληλες διοικητικές ρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένου του καθορισμού των κατάλληλων αρμόδιων αρχών, ώστε να διασφαλίζεται ο συντονισμός και η επιτήρηση της εφαρμογής των κανόνων της οδηγίας μέσα σε κάθε περιοχή λεκάνης απορροής ποταμού.

 

Μεγάλη σημασία δίνει η Κοινότητα στην ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στα άλλα αντικείμενα της Δ.Υ.Π. Θεωρείται αναγκαίο και υποχρεωτικό να αντιμετωπίζονται τα θέματα ρύπανσης και ποιότητας νερών, σε συνδυασμό με τα άλλα αντικείμενα της διαχείρισης.

 

Συμπέρασμα

Τα προβλήματα με τη διαχείριση των υδατικών πόρων και μαζί και των ταμιευτήρων πολλαπλού σκοπού ξεκινούν από τη διάσπαση των αντικειμένων της διαχείρισης και την πολυαρχία επ’ αυτών και η θεραπεία τους δεν είναι άλλη από την ενιαία και ολοκληρωμένη διαχείριση, στη βάση διαχειριστικού σχεδίου για κάθε περιοχή και την ευθύνη της εφαρμογής του από ένα φορέα.

   

 

 

Χανιά 4-3-2002

Γιώργος Αγοραστάκης

 ΑΝΤΙΝΟΜΑΡΧΗΣ ΧΑΝΙΩΝ

 

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

 

SOCIAL MEDIA

Επισκευθείτε τη σελίδα μου στο FacebookΑκολουθείστε τη σελίδα μου στο TwitterΕπισκευθείτε τη σελίδα μου στο Google Plus

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ

Συνδέεστε μαζί μας

TWEETS ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

www.mikis-crete.gr