Skip to content

Ιστόλογος

Αρχή Αρχείο Περιβάλλον, Φυσικοί Πόροι, Κλίμα Η περιβαλλοντική πολιτική σήμερα
Η περιβαλλοντική πολιτική σήμερα Εκτύπωση E-mail

 

Εισήγηση Γιώργου Αγοραστάκη, στην Ημερίδα «Ανάπτυξη περιβαλλοντικής συνείδησης» Δήμου Ινναχωρίου 7-8-2002

 

Προστασία περιβάλλοντοςΗ περιβαλλοντική πολιτική, αναπτύχθηκε σπασμωδικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, όμως σήμερα κατέχει ιδιαίτερη θέση  στο χώρο της πολιτικής, τόσο στην χώρα μας όσο κυρίως στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το γεγονός αυτό μπορεί να αποδοθεί σε μεγάλο βαθμό στην αυξανόμενη ανησυχία των πολιτών και  συνακόλουθα των πολιτικών παραγόντων, για τους κινδύνους που συνεπάγεται η ανέλεγκτη οικονομική ανάπτυξη, για την υγεία και ασφάλεια των ανθρώπων, κατά κύριο λόγο.

 

Τα περιβαλλοντικά προβλήματα αποκτούν όλο και μεγαλύτερη βαρύτητα και παγκόσμια εμβέλεια. Η αλλαγή του κλίματος, η εξάντληση του όζοντος, η μείωση της βιοποικιλότητας, η αποδάσωση, η ενεργειακή κρίση, απειλούν πλέον την οικολογική ισορροπία ολόκληρου του πλανήτη. Στους φυσικούς πόρους, το ανθρωπογενές περιβάλλον και σε τελευταία ανάλυση στην ποιότητα ζωής ασκούνται συν τω χρόνω μεγαλύτερες πιέσεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο οι κάθε χώρα καλείται να προσαρμόσει την περιβαλλοντική της πολιτική και να αναλάβει τις ευθύνες της σε διεθνές σε παγκόσμιο επίπεδο.

 

Η περιβαλλοντική πολιτική στην Ελλάδα προέρχεται από την Ε.Ε. Η χώρα μας είναι υποχρεωμένη να εναρμονίζει το δίκαιό της με αυτό των Βρυξελών και έτσι για το περιβάλλον όλες οι σημαντικές ρυθμίσεις προέρχονται από έξω. Αν θέλει κανείς να παρακολουθήσεις τις εξελίξεις και σ΄ αυτό το ζήτημα, δεν έχει παρά να δει τι γίνεται κάθε φορά στην Ε.Ε. Μ΄ αυτήν την άποψη, η εισήγησή μου κυρίως αναφέρεται στην περιβαλλοντική πολιτική της Ε.Ε.

 

Το πρώτο Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Δράσης της Κοινότητας χρονολογείται από το 1973 , ωστόσο μόνο από το 1983, με τη δημοσίευση τον τρίτου προγράμματος δράσης, κατέστη ορατή μία κοινοτική περιβαλλοντική πολιτική.

 

Την   εποχή   αυτή,   π. χ.,   απέκτησε   βασική   σημασία  η   προληπτική προσέγγιση  - δηλαδή η  ιδέα ότι οι οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις θα πρέπει να εκτυλίσσονται με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγονται περιβαλλοντικά προβλήματα -. Οι πόροι του περιβάλλοντος αναγνωρίστηκε ότι συνιστούν τη βάση, -πράγμα όμως που θέτει και ορισμένα όρια-, για περαιτέρω κοινωνικές και οικονομικές προόδους. Κατέστη λοιπόν βασική επιταγή ότι οι νέοι στόχοι θα πρέπει να επιτυγχάνονται λαμβάνοντας υπόψη και περιβαλλοντικές θεωρήσεις όταν χαράσσονται άλλες εθνικές και κοινοτικές πολιτικές.

 

Κατά τις δύο προηγούμενες δεκαετίες εφαρμόστηκαν τέσσερα κοινοτικά προγράμματα δράσης για το περιβάλλον, τα οποία οδήγησαν στη θέσπιση περισσότερων των 200 νομοθετικών πράξεων, που καλύπτουν τη ρύπανση της ατμόσφαιρας, των υδάτων και του εδάφους, τη διαχείριση των αποβλήτων, μέτρα προστασίας όσον αφορά τις χημικές ουσίες και τη βιοτεχνολογία, τα πρότυπα προϊόντων, τις εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων και την προστασία της φύσης. Οι περισσότερες από αυτές τις πράξεις έχουν εισαχθεί στο Ελληνικό Δίκαιο. Μολονότι πολλά έχουν επιτευχθεί με τη βοήθεια αυτών των προγραμμάτων και των μέτρων, θεωρείται ότι είναι αναγκαίο να υπάρξει μια περισσότερο μακρόπνοη και αποτελεσματική στρατηγική  στη σημερινή συγκυρία. Οι πολιτικές αυτές απέδωσαν αποτελέσματα και συνέβαλαν στο να αντιμετωπιστούν πολλά προβλήματα στην Ευρώπη. Το ίδιο και στην χώρα μας, ωστόσο εδώ τα προβλήματα παρουσιάζονται από την ανυπαρξία μηχανισμών εφαρμογής των περιβαλλοντικών κανόνων, και την απροθυμία του κράτους να υποστηρίξει τα μέτρα που θεσπίζει.

 

Η κοινοτική οδηγία αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων – που τέθηκε σε ισχύ το 1988 - αποτελεί όπλο που έδωσε ισχύ στη σπουδαία αυτή αρχή. Ενσωματώνει την οικολογική συνείδηση στη διαδικασία προγραμματισμού και λήψης αποφάσεων σε όλους τους τομείς.

 

Στην αξιολόγηση πρέπει να εντοπίζονται τα αποτελέσματα του κρινόμενου σχεδίου ή έργου στα ανθρώπινα όντα, στην πανίδα, στη χλωρίδα, στο έδαφος, στον αέρα, στο νερό, στο κλίμα και στο τοπίο καθώς και στην υλική  υποδομή και την πολιτιστική κληρονομιά.

 

Βάσει της οδηγίας,  οι αρμόδιες αρχές σχεδιασμού  πρέπει να λαμβάνουν   υπόψη τους τις πληροφορίες και γνώμες των οποίων γίνονται αποδέκτες κατά την περιβαλλοντική μελέτη, πριν να πάρουν την απόφασή τους. Πρέπει να γίνονται διαβουλεύσεις με το κοινό το οποίο και μπορεί να προτείνει εναλλακτικές λύσεις.

 

Η περιβαλλοντική πολιτική της Ε.Ε. σήμερα έχει τους ακόλουθους στόχους:

* διατήρηση, προστασία, βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος,

* προστασία της υγείας του ανθρώπου,

* συνετή και ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων,

* προώθηση μέτρων για την αντιμετώπιση σε διεθνές επίπεδο των περιφερειακών ή παγκόσμιων προβλημάτων περιβάλλοντος.

 

Η περιβαλλοντική πολιτική της Ε.Ε. λαμβάνει υπόψη της την ποικιλομορφία των καταστάσεων στις διάφορες περιοχές της Κοινότητας και στηρίζεται σε τρεις βασικές αρχές:

* της προφύλαξης και πρόληψης

* της καταπολέμησης των καταστροφών του περιβάλλοντος στην πηγή δημιουργίας τους

* και στην αρχή "ο ρυπαίνων - πληρώνει", που σημαίνει πως ο υπεύθυνος για την πρόκληση ρύπανσης, πληρώνει για να καθαρίσει το περιβάλλον.

 

Μία άλλη βασική αρχή της περιβαλλοντικής πολιτικής έγκειται στην πεποίθηση ότι τα αυστηρά πρότυπα προστασίας αποτελούν μία οικονομική  όσο και περιβαλλοντική αναγκαιότητα και θα πρέπει να συνδέονται με την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

 

Σ’ αυτή τη βάση τα διάφορα προγράμματα που εφαρμόζονται και σχετίζονται με το περιβάλλον, παρέχουν υποστήριξη για σχέδια που αποσκοπούν στην ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών, τεχνικών για την ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση αποβλήτων, εντοπισμό και αποκατάσταση τοποθεσιών που έχουν μολυνθεί από απόβλητα και επικίνδυνες ουσίες, και μεθόδους για τη μέτρηση και παρακολούθηση της ποιότητας του φυσικού περιβάλλοντος.

 

Έχει γίνει συνείδηση στην Κοινότητα ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη χάραξης κοινοτικών πολιτικών που να είναι στραμμένες όχι τόσο προς αυτά τα ίδια τα στοιχεία, αλλά προς αυτούς τους ίδιους τους παραγωγικούς συντελεστές. Εξ αυτού και η σπουδαιότητα της πρόληψης ως προτεραιότητα πρώτου βαθμού.

 

Στόχος η αειφορία

 

Η τελευταία Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (Συνθήκη του Μάαστριχ) του 1992 εισήγαγε ως κύριο στόχο την προώθηση της αειφόρου και σεβόμενης το περιβάλλον ανάπτυξης (άρθρο 2). Ο όρος «αειφόρος», όπως χρησιμοποιείται, δηλώνει μια πολιτική και μια στρατηγική για μια συνεχή οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη που δεν οδηγεί σε καταστροφή του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων από τους οποίους εξαρτώνται οι ανθρώπινες δραστηριότητες. Στην έκθεση της Παγκόσμιας Επιτροπής για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (Brundtland) η αειφόρος ανάπτυξη ορίζεται ως  «η ανάπτυξη η οποία καλύπτει τις ανάγκες του παρόντος χωρίς να διακυβεύεται η ικανότητα των μελλοντικών γενεών να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες». Η ανάπτυξη αυτή συνεπάγεται τη διατήρηση της γενικής ισορροπίας και αξίας του αποθέματος φυσικού κεφαλαίου, τον επαναπροσδιορισμό των βραχυπρόθεσμων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων κριτηρίων αξιολόγησης κόστους/οφέλους  και των μέσων που θα ανταποκρίνονται σε πραγματικά κοινωνικοοικονομικά δεδομένα και αξίες της κατανάλωσης και συντήρησης και τη δίκαιη κατανομή και χρήση των πόρων μεταξύ εθνών και περιοχών σε όλο τον κόσμο.

 

Η Συνθήκη περιλαμβάνει μεταξύ των δραστηριοτήτων της Ένωσης μια πολιτική στρατηγική στον τομέα του περιβάλλοντος, διευκρινίζει ότι η πολιτική αυτή αποβλέπει σε υψηλό επίπεδο προστασίας και ότι οι απαιτήσεις περιβαλλοντικής προστασίας πρέπει να ενσωματωθούν στη θέσπιση και την εφαρμογή άλλων κοινοτικών πολιτικών. Αποδίδει επίσης μεγάλη σημασία στην αρχή της επικουρικότητας και δηλώνει ότι οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στους πολίτες. Επιπλέον, η κοινοτική πολιτική για το περιβάλλον οφείλει να συμβάλει στην προώθηση, σε διεθνές επίπεδο, μέτρων για την αντιμετώπιση περιφερειακών ή παγκόσμιων περιβαλλοντικών προβλημάτων.

 

Μια νέα στρατηγική για το περιβάλλον και την ανάπτυξη

 

Η προσέγγιση που υιοθετείται σήμερα στην περιβαλλοντική πολιτική, διαφέρει ριζικά από την προσέγγιση που εφαρμόστηκε στο παρελθόν μέσα από προγράμματα δράσης στον τομέα του περιβάλλοντος:

            - τα προγράμματα εστιάζονται στις ουσίες και τις δραστηριότητες που εξαντλούν τους φυσικούς πόρους ή βλάπτουν καθ' οιονδήποτε τρόπο το περιβάλλον, αντί να αναμένεται να ανακύψουν πρώτα τα προβλήματα,

            - προσπαθεί να προκαλεί αλλαγές στις σημερινές τάσεις και πρακτικές οι οποίες είναι καταστροφικές για το περιβάλλον, ώστε να εξασφαλίσει την κοινωνικο-οικονομική ευημερία και ανάπτυξη για τη σημερινή και τις μελλοντικές γενεές,

            - αποβλέπει στην επίτευξη των αλλαγών αυτών στην κοινωνική συμπεριφορά μέσω της πληρέστερης δυνατής συμμετοχής σύμφωνα με το πνεύμα της κοινής ευθύνης, όλων των τομέων της κοινωνίας στους οποίους περιλαμβάνεται και η δημόσια διοίκηση, οι δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις και το ευρύ κοινό (τόσο ως μεμονωμένοι πολίτες όσο και ως

καταναλωτές),

            - ο επιμερισμός των ευθυνών θα επιτευχθεί με τη σημαντική διεύρυνση του φάσματος των μέσων τα οποία πρέπει να χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα για την επίλυση συγκεκριμένων θεμάτων ή προβλημάτων.

 

Σκοπός μας σήμερα πρέπει να είναι να διαφυλαχθούν και να αυξηθούν τα πλεονεκτήματα που διαθέτουν οι περιοχές μας και να προστατευθούν τα πλέον πολύτιμα φυσικά τους κεφάλαια, ως αφετηρία πόρων για οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική αναβάθμιση και ευημερία. Η επιτυχία της προσέγγισης αυτής εκτιμάται ότι θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη συμμετοχή όλων των παραγόντων (πολιτικών , κοινωνικών, οικονομικών κτλ) στους οποίους περιλαμβάνονται και οι πολίτες. Η συμβολή της παιδείας στην ευαισθητοποίηση σε θέματα περιβάλλοντος είναι ανεκτίμητη και άρα τα θέματα αυτά πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της διδακτέας ύλης, ήδη από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση.

 

 

Επιλεγμένοι τομείς δράσης

 

Ειδική προσοχή δίνεται σήμερα σε πέντε τομείς παρέμβασης .Έχουν επιλεγεί, η βιομηχανία, η ενέργεια, οι μεταφορές, η γεωργία και ο τουρισμός. Έχουν επίσης επιλεγεί λόγω των ιδιαίτερα σημαντικών επιπτώσεων τις οποίες έχουν ή θα ήταν δυνατόν να έχουν στο σύνολο του περιβάλλοντος και λόγω του γεγονότος ότι από τη φύση τους ο ρόλος τους θα είναι σημαντικός στην προσπάθεια να επιτευχθεί η αειφόρος ανάπτυξη. Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό αυτής της προσέγγισης των τομέων παρέμβασης είναι ότι δεν αποβλέπει μόνο στην προστασία του περιβάλλοντος αλλά και στο όφελος και την αειφορία των ίδιων των τομέων αυτών.

 

Προτεραιότητες

 

Tα προγράμματα που εφαρμόζονται θίγουν έναν αριθμό περιβαλλοντικών θεμάτων: μεταβολή του κλίματος, οξίνιση του περιβάλλοντος και ρύπανση του αέρα, εξάντληση των φυσικών πόρων και μείωση της βιοποικιλότητας, εξάντληση των υδατικών πόρων και ρύπανση των υδάτων, υποβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος, υποβάθμιση των παράκτιων ζωνών και παραγωγή αποβλήτων. Ο κατάλογος των θεμάτων αυτών δεν είναι εξαντλητικός, σύμφωνα όμως με την αρχή της επικουρικότητας περιλαμβάνει θέματα ιδιαίτερα σοβαρά που αφορούν το σύνολο της Κοινότητας, είτε επειδή αφορούν την εσωτερική αγορά, έχουν διασυνοριακές επιπτώσεις ή επιπτώσεις σε κοινούς πόρους ή στη συνοχή, είτε γιατί επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα και τις συνθήκες του περιβάλλοντος σε όλες σχεδόν τις περιοχές της Κοινότητας.

 

Τα θέματα αυτά αντιμετωπίζονται όχι τόσο ως προβλήματα, αλλά ως συμπτώματα κακής και καταχρηστικής διαχείρισης. Τα πραγματικά «προβλήματα» τα οποία προκαλούν απώλειες και ζημίες στο περιβάλλον είναι τα σημερινά καταναλωτικά πρότυπα και τα πρότυπα συμπεριφοράς. Με το διαχωρισμό αυτό κατά νου και προκειμένου να επιτευχθούν αισθητές βελτιώσεις ή αλλαγές, προτεραιότητα δίνεται σε κοινοτικό επίπεδο στα ακόλουθα πεδία δράσης:

       

* διαχείριση των φυσικών πόρων σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας: έδαφος, νερό, φυσικές περιοχές και παράκτιες ζώνες,

* ολοκληρωμένος έλεγχος της ρύπανσης και πρόληψη αποβλήτων,

* μείωση της καταναλώσεως μη ανανεώσιμων μορφών ενέργειας,

* βελτιωμένη διαχείριση των συγκοινωνιών και των μεταφορών που θα περιλαμβάνει αποτελεσματικότερες και περιβαλλοντικά ορθολογικότερες αποφάσεις για τη χωροθέτηση και τρόπο μεταφοράς,

* δέσμες μέτρων με τα οποία θα επιτευχθεί βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος στις αστικές περιοχές,

* βελτίωση της δημόσιας υγείας και της ασφάλειας με ιδιαίτερη έμφαση στην εκτίμηση των βιομηχανικών κινδύνων, την πυρηνική ασφάλεια και τη ραδιοπροστασία.

 

Φύση-Χλωρίδα και πανίδα

 

Ένας από τους πιο πρόσφατους τομείς κοινοτικής δράσης είναι η προστασία της χλωρίδας και της πανίδας - που είναι όμως ένας τομέας με αναμφισβήτητο ενδιαφέρον για όλους. Ένα από τα βασικά πολιτικά μέσα είναι η οδηγία του 1979 σχετικά με τη διαφύλαξη των αγρίων πτηνών, τυπικό διασυνοριακό πρόβλημα που απαιτεί κοινή προσέγγιση. Η οδηγία του 1979 για τα άγρια πτηνά περιλαμβάνει γενικούς κανόνες προστασίας, θέτει όρια στον αριθμό των ειδών για τα οποία επιτρέπεται το κυνήγι και στις μεθόδους κυνηγιού, ρυθμίζει το εμπόριο των άγριων πτηνών και περιλαμβάνει διατάξεις για τη συντήρηση των ενδιαιτημάτων. Από την οδηγία αυτή καλύπτονται περισσότερα από 600 είδη άγριων πτηνών (όπως και τα αυγά τους, οι φωλιές τους και τα ενδιαιτήματά τους).

 

Άλλη οδηγία είναι αυτή για την προστασία των φυσικών και ημιφυσικών ενδιαιτημάτων και της άγριας χλωρίδας και πανίδας. Βασικός σκοπός είναι να δημιουργηθεί, το έτος 2000, ένα εκτεταμένο δίκτυο προστατευομένων περιοχών σε όλες τις  χώρες της Κοινότητας. Το δίκτυο αυτό έχει ονομαστεί NATURA (ΦΥΣΗ) 2000.

 

Tα είδη απειλούνται από τη συνεχή επέκταση της βιομηχανίας, της γεωργίας, του τουρισμού, που μπορούν να διαταράξουν ή να καταστρέψουν το ενδιαίτημά τους και να οδηγήσουν στην εξαφάνισή τους. Υπάρχουν και άλλοι παράγοντες, όπως η αστικοποίηση, τα γεωργικά φάρμακα, η απόθεση αποβλήτων και λιπασμάτων που έχουν μερικές φορές αμετάκλητο αποτέλεσμα στα οικοσυστήματα.

 

                                                                                   

Χανιά 6-8-2002

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

ΑΝΤΙΝΟΜΑΡΧΗΣ ΧΑΝΙΩΝ

 

 

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

 

SOCIAL MEDIA

Επισκευθείτε τη σελίδα μου στο FacebookΑκολουθείστε τη σελίδα μου στο TwitterΕπισκευθείτε τη σελίδα μου στο Google Plus

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ

Συνδέεστε μαζί μας

TWEETS ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

www.mikis-crete.gr