Skip to content

Ιστόλογος

Αρχή Αρχείο Εκδόσεις, μελέτες Αποτινάσσοντας την ξένη κηδεμονία
Αποτινάσσοντας την ξένη κηδεμονία

Πως δει την ιστορίαν αναγιγνώσκειν[2]

Απόσπασμα από την ομιλία του Γιώργου Αγοραστάκη στην παρουσίαση του βιβλίου του «Είμαστε από καλή γενιά», στα Δελιανά Κισάμου της 1η Σεπτέμβρη 2013. Θέμα: η δική μας ιστορία

«Η ιστορία είναι πάντοτε σύγχρονη» (Ben.Croce)

Έχοντας υπόψη ό,τι: περνούμε δύσκολες μέρες, με το μέλλον μας αόρατον. Ότι όλοι ψάχνομε μια άλλη γραμμή πλεύσης που θα μας βγάλει έξω από ασφυκτικό εναγκαλισμό των δανειστών, ανασύραμε από το παρελθόν μια ανάλογη κατάσταση προκειμένου να βγάλομε τα κατάλληλα συμπεράσματα και για σήμερα.

Είναι γεγονός ότι όποιος δε θωρεί τα πίσω του, δε μπορεί να θωρεί και τα μπροστά του ή «η έλλειψη κατανόησης του παρόντος γεννιέται μοιραία από την άγνοια του παρελθόντος» και «αυτό που ενδιαφέρει στο παρελθόν είναι να διαφωτίσει το παρόν» (Μ. Bloch)[3] ή ακόμα κατά το Θουκυδίδη «τα έθνη πρέπει να θυμούνται για να διδάσκονται».

Επειδή λοιπόν η ιστορία μας διδάσκει, ανασύραμε από την ιστορία της Κρήτης την Επανάσταση του Θερίσου το 1905. Μαζί θα δούμε πως η ιστορία εξατομικεύεται και εξειδικεύεται στους ανθρώπους και στο χώρο που βρισκόμαστε.

Μετά την επανάσταση του 1896 ο Σουλτάνος υποχρεώθηκε να αποσύρει τα οθωμανικά στρατεύματα και να παραχωρήσει αυτονομία στην Κρήτη αλλά υπό την κηδεμονία των μεγάλων δυνάμεων της εποχής Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας, Ιταλίας, (Σημειωτέον η Γερμανία και Αυστροουγγαρία πήραν την θέση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και δεν συμμετείχαν). Οι μεγάλες δυνάμεις επέλεξαν για κυβερνήτη (Αρμοστή) της Κρήτης το διάδοχο του ελληνικού θρόνου Γεώργιο, γιο του βασιλιά Γεωργίου Α’. Στην Κρήτη είχε εγκατασταθεί το κουαρτέτο των Προστάτιδων μεγάλων Δυνάμεων (όπως λέμε σήμερα η τρόικα), το Συμβούλιο των Ναυάρχων των Τεσσάρων με πρόεδρο το Γάλλο Ναύαρχο Ποττιέ μαζί με τους στόλους και τα στρατεύματά τους φυσικά.

Ο Πρίγκιπας ήρθε στην Κρήτη 9/1/1898 και σχημάτισε αργότερα την πρώτη του κυβέρνηση -μετά τις εκλογές στις 24 Ιανουαρίου 1898-, με την ακόλουθη σύνθεση Συμβούλων: (Υπουργοί) Ελευθέριος Βενιζέλος της Δικαιοσύνης, Μανούσος Κούνδουρος των Εσωτερικών, Νικόλαος Γιαμαλάκης της Εκπαίδευσης, Κωνσταντίνος Φούμης των Οικονομικών και Χασάν Σκυλλιανάκης της Δημόσιας Ασφάλειας.

Η ασφυκτική κηδεμονία των προστάτιδων δυνάμεων δια μέσου του υποτακτικού του πρίγκιπα αρμοστή, η οικονομική δυσπραγία που ακολούθησε και προπαντός η αβεβαιότητα ως προς τη μελλοντική έκβαση του κεντρικού στόχου των κρητικών επαναστάσεων, της ένωσης δηλαδή της Κρήτης με την Ελλάδα, δημιούργησαν σοβαρή διάσταση απόψεων Γεωργίου και Ελευθερίου Βενιζέλου και ένα σχίσμα στους Κρητικούς και τον πολιτικό κόσμο της εποχής.

Λέμε σχίσμα γιατί δεν έβλεπαν τα πράγματα όλοι το ίδιο. Ένα μεγάλο μέρος των Κρητικών και των πολιτικών της εποχής έβλεπαν τον Πρίγκιπα Γεώργιο ως εκπρόσωπο της ελληνικής βασιλικής οικογένεια και όχι ως ενεργούμενο και υποτακτικό των ξένων δυνάμεων και είχαν πιστέψει τα λεγόμενά του ότι «σιγά-σιγά με παραστάσεις και υπομνήματα θα καταφέρομε να πείσομε τις μεγάλες δυνάμεις περί του δικαίου των αιτημάτων μας». Καλή ώρα όπως τους σημερινούς κυβερνήτες.

Ο Βενιζέλος δεν αναγνώριζε στον Πρίγκιπα το δικαίωμα να διαχειρίζεται προσωπικά το εθνικό ζήτημα και διατύπωνε τη θέση για σταδιακή λύση, με βαθμιαίες κατακτήσεις. Ως πρώτη κατάκτηση θεωρούσε την απομάκρυνση των ξένων στρατευμάτων από τις κρητικές πόλεις και την αντικατάσταση τους από ντόπια πολιτοφυλακή, με Έλληνες αξιωματικούς. Σ’ αυτή τη θέση συσπειρώθηκε στην συνέχεια η επαναστατημένη Κρήτη.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος αποφάσισε ότι μοναδική έξοδος από την κρίση θα ήταν αγώνας μαζικός, δυναμικός, αδιάλλακτος, ένοπλος των Κρητών εναντίον της Αρμοστείας. Στις 10 Μαρτίου 1905 συγκέντρωσε μαζί με τους στενούς του συνεργάτες Κ. Φούμη και Κ. Μάνο, στο ορεινό χωριό Θέρισο των Χανίων τους πρώτους τριακόσιους ένοπλους άνδρες και κήρυξε την επανάσταση με το σύνθημα «πραγματική αυτονομία». Σχημάτισε την «Προσωρινή Κυβέρνηση Κρήτης» και άρχισε να συγκεντρώνει και άλλες ένοπλες δυνάμεις γύρω από την πόλη των Χανιών.

Πανηγυρικός λόγος του Ε. Βενιζέλου, 25η Μαρτίου 1905 στο Θέρισο:

«… Ευθύς εξ αρχής ωνόμασαν τον Πρίγκιπα αντιπρόσωπον της Εθνικής Ιδέας εν Κρήτη. Κατά του τίτλου τούτου διεμαρτυρήθην και διαμαρτύρομαι. Η Κρήτη δεν έχει ανάγκην αντιπροσώπων της Εθνικής Ιδέας. Τίτλοι αυτής είναι οι αγώνες της. Εδέχθημεν τον Ύπατον Αρμοστήν μόνον ως κομίζοντα τον αρραβώνα της ενώσεως της Κρήτης μετά της Ελλάδος. Αλλ' ο αρραβών διήρκεσε τόσον πολύ, ώστε το στάδιον της μνηστείας κατήντησεν απεχθές, καθ' όσον δεν επήλθεν η πρόοδος η προσδοκώμενη και συμφυής προς την απόκτησιν της ελευθερίας. Υπό το απεχθές τούτο καθεστώς παρενεβλήθησαν παρεξηγήσεις, αίτινες το κατέστησαν απεχθέστερον. Καθ' έκαστον ταξίδιον του Πρίγκιπος επιστεύετο ότι θα γίνη η ένωσις. Παρήλθον ήδη εξ έτη. Ήτο φυσικόν ο Κρητικός Λαός να προσφυγή άπαξ έτι εις τα όπλα, όπως καταστήση εναργεστέραν την ανάγκην της εθνικής του αποκαταστάσεως. Υπάρχουν οι φρονούντες ότι το κίνημα τούτο είναι άκαιρον. Δεν έχει, άραγε, αναγνωρισθή ότι η μόνη λύσις του Κρητικού Ζητήματος είναι η ένωσις της Κρήτης μετά του Βασιλείου της Ελλάδος; Την ένωσιν, λέγουν, θα την κάμη μόνον όταν θέληση ο υιός του βασιλέως της Ελλάδος! Διαμαρτύρομαι και κατά της αντιλήψεως αυτής. Δεν δυνάμεθα να αναθέσωμεν το εθνικόν μας μέλλον εις μίαν οικογένειαν…».

Ας το παρακολουθήσομε από δω από τα Δελιανά, για να δούμε παράλληλα πως εξειδικεύεται η ιστορία, πως γίνεται η «δική μας ιστορία». Στο χωριό εδώ φτάνει ένα γράμμα από το Βενιζέλο στο Θέρισο. Ας το διαβάσομε:

alt alt
alt alt

Θέρισον 9 Σ/βρίου 1905

Φίλτατοι κύριοι

Θωμά Ακρωτηριανάκη

Σπυρ. Μηνιωτάκη

Παν. Μαυροματάκη

Σας παρακαλώ θερμώς να λάβετε την καλοσύνην να ειδοποιήσετε και άλλους τινάς εκ των ημετέρων φίλων του δήμου σας και έλθετε ενταύθα δια μερικάς τουλάχιστον ημέρας, διότι …με την δημοσίευσιν του προδοτικού νόμου περί δημοφρουρών είναι ανάγκη η επανάστασις να επιδείξη τας δυνάμεις συγκεντρώνουσα όσον το δυνατόν περισσότερους οπλίτας εις τα περί την πόλιν των Χανίων επαναστατικά στρατόπεδα.

Σας ασπάζομαι αδελφικώς

Ελευθέριος Βενιζέλος

Ακολουθεί Υ.Γ.

Κατά τας τελευταίας ειδήσεις   οι πρεσβευταί των δυνάμεων εν Ρώμη συνεδριάζουν και αυτοί δια να μελετήσουν πάλιν το ζήτημά μας και κάμουν νέαν νόταν. Και άλλας ειδήσεις στέλνονται εις αντιπρόσωπος εξ εκάστης δυνάμεως δια να μελετήσουν επιτοπίως την κατάστασιν. Αν αληθεύσει το τελευταίον τούτο είναι ευχάριστον και σύμφωνον προς αίτησιν την οποίαν περί τούτου υπέβαλεν εις τους προξένους η συνέλευσις.

Ο Άγγλος Πρόξενος αντικατεστάθη δια άλλου.

...........

Στη φωτογραφία …. μια ομάδα Δελιανών στο Θέρισο. Είναι οι παππούδες μερικών από τους παραβρισκόμενους εδώ. Και μια λεπτομέρεια. Ένας από τους επαναστάτες φρόντισε να πάρει μαζί του και το παιδί του. Τέτοια ήταν η παιδεία στην επαναστατική Κρήτη. Στην επόμενη φωτογραφία μια άλλη ομάδα Δελιανών στο Θέρισο

..........

 

Ο Βενιζέλος δεν επέλεξε μια μετωπική σύγκρουση με τις μεγάλες δυνάμεις, αλλά με τον πρίγκιπα. Πίστευε ότι η υπονόμευση της υποτακτικής εξουσίας του πρίγκιπα θα υποχρέωνε τις ξένες δυνάμεις να μπουν στην διαδικασία της διαπραγμάτευσης. Επέλεξε για σύγκρουση ένα ζήτημα κλειδί, την χωροφυλακή. Ο Πρίγκιπας κατ’ εντολή του κουαρτέτου προωθούσε την δημιουργία ενός σώματος δημοφρουρών (κάτι σαν τη σημερινή δημοτική αστυνομία). Ο Βενιζέλος έθεσε ζήτημα Πολιτοφυλακής. Ενός σώματος με εμφάνιση χωροφυλακής και εκπαίδευση στρατιωτική. Ο λόγος; Έτσι θα επετύγχανε να κάνει περιττή την στρατιωτική παρουσία των ξένων δυνάμεων στην Κρήτη και να αποτινάξει την κηδεμονία τους.

Όπερ και εγένετο.

Η επανάσταση νίκησε. Οι μεγάλες δυνάμεις με την επιμονή της επανάστασης βρέθηκαν σε πολύ δύσκολη θέση. Δεν μπορούσαν να κηδεμονεύουν τα πολιτικά πράγματα στην Κρήτη όπως πριν και υποχρεώθηκαν σε διαπραγματεύσεις με τους επαναστάτες. Οι επαναστάτες επέβαλαν τους όρους τους κυρίως την ίδρυση της πολιτοφυλακής με έλληνες αξιωματικούς. Με την σύσταση και την εκπαίδευση της πολιτοφυλακής -σε τρία χρόνια- οι μεγάλες δυνάμει εγκατέλειψαν τμηματικά την Κρήτη. Ο Πρίγκιπας Γεώργιος δεν δέχθηκε τη συμφωνία και στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1906 παραιτήθηκε από τη θέση του και αναχώρησε από την Κρήτη. Η επανάσταση αυτή υπήρξε ο κυριότερος καταλύτης των μετέπειτα εξελίξεων, ώστε να επιτευχθεί σταδιακά –κατά το Βενιζέλο- ο απώτερος σκοπός της ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα

alt alt
Λιθογραφία της εποχής Ο Ελ. Βενιζέλος στο Θέρισο το 1905

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Γιατί τη λέμε αυτή την ιστορία σήμερα;

Ο Λουκιανός στο έργο του «ΠΩΣ ΔΕΙ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΝ»,  μας πληροφορεί ότι ο Θουκυδίδης συμπεραίνει ό,τι: “…πας φρόνιμος, πρέπει να θέτη ως σκοπόν της ιστορίας και να λέγει ότι, εάν ποτέ συμβούν τα όμοια, οι μεταγενέστεροι θα δυνηθούν οδηγούμενοι εκ των προηγούμενων να διεξαγάγουν καλώς τα ενεστώτα[4].” Μετ. Παντελής Πρεβελάκης

Και επειδή με την σημερινή κηδεμονία των δανειστών συμβαίνουν τα όμοια με την κηδεμονία της Κρητικής Πολιτείας, ας διδαχτούμε απ’ αυτή την ιστορία...



[1] Ζακ Λε Γκοφ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ, Νεφέλη 1998

[2] Παραφράζοντας τον τίτλο του βιβλίου του Λουκιανού «Πως δει την ιστορίαν ξυγγράφειν»

[3] Ζακ Λε Γκοφ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ, Νεφέλη 1998

[4] Καὶ ἐπάγει … [Θουκυδίδης]… ἄν τις εὖ φρονῶν ὑπόθοιτο ἱστορίας, ὡς εἴ ποτε καὶ αὖθις τὰ ὅμοια καταλάβοι, ἔχοιεν, φησί, πρὸς τὰ προγεγραμμένα ἀποβλέποντες εὖ χρῆσθαι τοῖς ἐν ποσί. Λουκιανός «Πως δει την ιστορίαν ξυγγράφειν» [42]

 

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

 

SOCIAL MEDIA

Επισκευθείτε τη σελίδα μου στο FacebookΑκολουθείστε τη σελίδα μου στο TwitterΕπισκευθείτε τη σελίδα μου στο Google Plus

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ

Συνδέεστε μαζί μας

TWEETS ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

www.mikis-crete.gr