Skip to content

Ιστόλογος

Αρχή Αρχείο ... κι άλλα διάφορα Περί Blogολογίας….
Περί Blogολογίας….

Ένα άρθρο του Γιώργου Αγοραστάκη με αφορμή την νέα κυκλοφορία του «ιστόλογου»

ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΜια καινούργια πραγματικότητα έντονης αλληλεξάρτησης δημιουργείται στο διεθνή χώρο αλλά και στη χώρα μας. Οι νέες τεχνολογίες εισβάλουν παντού και αλλάζουν με θεαματική ταχύτητα τα δεδομένα στην οικονομία, στην κοινωνία, στην επικοινωνία, στον τρόπο ζωής και συνοδεύονται με πολιτικές και ιδεολογικές ανακατατάξεις.  'Ένας νέος κόσμος φαίνεται να δημιουργείται. 'Ένας κόσμος που χαρακτηρίζεται από μία πρωτόγνωρη πολυπλοκότητα.

Η τεχνολογία, παρέχει σήμερα τις δυνατότητες να δημιουργούνται εναλλακτικές μορφές μαζικής επικοινωνίας και να αποκτούν ισχυρή «φωνή» και «πρωταγωνιστικό ρόλο» κοινωνικές ομάδες και άνθρωποι που το σύστημα τους κρατούσε μέχρι χθες στην άκρη. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν και τα ιστολόγια (blogs) και οι ιστολόγοι (bloggers). Ορισμένοι μιλούν για μια «πολιτιστική επανάσταση» που διαμορφώνει ένα νέο κοινωνικό χώρο και μια νέα εξουσία, ανεξάρτητη από την πολιτική και την οικονομική εξουσία.

Εμείς δεν συμμεριζόμαστε αυτές τις διαπιστώσεις. Ο χώρος των ιστολογίων συγκροτείται από πολλαπλές ταυτότητες, ιδέες, ανάγκες, σκοπούς και επιδιώξεις και δεν μπορεί να συγκροτηθεί σ’ ένα κοινό πολιτικό και ιδεολογικό τόπο ώστε να αποκτήσει χαρακτηριστικά της εξουσίας. Μπορεί όμως να δημιουργεί νέες μορφές ενημέρωσης, κοινωνικής συσπείρωσης και κινητοποίησης. Εδώ η δύναμη του μέσου είναι τεράστια.

Τα ιστολόγια (blogs), τα διαδικτυακά δηλαδή ημερολόγια -κατά ένα ορισμό-, είναι προσωπικές ηλεκτρονικές εφημερίδες, οι οποίες βρίσκονται σε άμεση αλληλεπίδραση με τους αναγνώστες τους. Μέσω των ιστολογίων αναπτύσσεται η επικοινωνία, η ανταλλαγή απόψεων, η διαδικασία διαλόγου μεταξύ των ιδιοκτητών τους (bloggers) και των «επισκεπτών» τους. Πρόκειται για το σχετικά νεότερο και γρήγορα αναπτυσσόμενο είδος-μέσο ηλεκτρονικής επικοινωνίας.

Η θεματολογία των ιστολογίων (blogs) σε χώρες με μεγάλη ανάπτυξη της τεχνολογίας, δεν περιορίζεται στον τομέα της ενημέρωσης αλλά καλύπτει πλέον κάθε δυνατή ανθρώπινη δραστηριότητα. Τα blogs ανέρχονται σε δεκάδες εκατομμύρια, με εκατοντάδες εκατομμύρια αναγνωστικό κοινό. Τα ιστολόγια (blogs) αποτελούν ήδη ένα κοινωνικό ρεύμα, το οποίο μέρα με τη μέρα διαμορφώνει μια νέα δυναμική μορφή επικοινωνίας.

Η «ιστολογία» στην Ελλάδα είναι πολύ πρόσφατη. Μόλις μετά το 2004 άρχισε η ραγδαία ανάπτυξή της. Σήμερα τα ενεργά blogs μετρούνται σε πολλές εκατοντάδες. Η χαμηλή διείσδυση του Ίντερνετ στον πληθυσμό, αποτελεί το κύριο περιοριστικό παράγοντα στην παραπέρα ανάπτυξη τους, ο οποίος θέτει φυσικά και τα όρια στην εξάπλωση και την παραπέρα επιρροή τους. 

 

Ιστολόγια και ενημέρωση

Με τα ιστολόγια (blogs) δημιουργήθηκε ένα ισχυρό ρήγμα στην κυριαρχία των συμβατικών μέσων ενημέρωσης, -έντυπων (περισσότερο) και ηλεκτρονικών- το οποίο αναμένεται να διευρυνθεί με την παραπέρα εξέλιξη των τεχνολογιών του διαδικτύου και την αύξηση των χρηστών του. Τα παραδοσιακά ΜΜΕ αντιμετωπίζουν τα blogs περισσότερο ως «μόδα που θα περάσει». Ορισμένα τα αντιμετωπίζουν ως απειλή και αμφισβητούν τόσο την πιστότητά τους, όσο και την ενημερωτική τους αξία. Βέβαια τα περισσότερα ΜΜΕ έτρεξαν να προσαρμοστούν ενσωματώνοντας τη διαδραστική τεχνολογία στην ηλεκτρονική τους έκδοση. Αντικειμενικά όμως και ανεξάρτητα από την ενημερωτική αξιοπιστία που έχουν τα blogs, πρέπει να τους αναγνωριστεί ότι υπονόμευσαν κατά ένα μέρος τη λειτουργία της πολιτικής χειραγώγησης που συντελείται από τα ΜΜΕ. Σ΄ αυτό το επίπεδο θα αποτελούν όλο και μεγαλύτερη απειλή για τα ΜΜΕ στο μέλλον καθ’ όσο αναπτύσσονται πολύ γρήγορα  και καταλαμβάνουν μέρα με τη μέρα ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του  κυβερνοχώρου.

Τα συμβατικά μέσα μαζικής ενημέρωσης κυρίως περιορίζονται στα επιφανειακά και εφήμερα ζητήματα, δεν εμβαθύνουν και δεν απαντούν στις ουσιαστικές ανησυχίες των πολιτών.  Η μονοτονία και η μονοσήμαντη και μονόπλευρη (μεροληπτική) παρουσίαση των πολιτικών και κοινωνικών γεγονότων απορρίπτονται από τους πολίτες. Το διαδίκτυο προσφέρει εναλλακτικές δυνατότητες αμφίδρομης πληροφόρησης, πολύ μεγαλύτερο πεδίο δράσης και έκφρασης. Αυτό το χώρο βρήκαν κενό και εισχώρησαν πολλά ιστολόγια και στην Ελλάδα. Έτσι σήμερα και κάθε μέρα και περισσότερο τα ιστολόγια παίζουν όλο και σημαντικότερο ρόλο στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης.

 

Η δύναμη του μέσου

Το πρώτο βασικό στοιχείο της δύναμης των ιστολογίων (blogs) πηγάζει από τις δυνατότητες που δίνει στην «ατομική έκφραση». Η ισχύς των ιστολογίων βασίζεται στην ελευθερία του λόγου και στην απελευθέρωση της ατομικής έκφρασης. Καθένας μπορεί να απαντήσει, να επικρίνει, να διαφωνήσει να συμπληρώσει σ’ ό,τι θεωρεί ενδιαφέρον. Το μέσο επιτρέπει στους παθητικούς δέκτες των παραδοσιακών μέσων να γίνουν πομποί μηνυμάτων.  Έτσι μια τεχνολογική εφαρμογή γίνεται εργαλείο πολιτικού εκδημοκρατισμού.

Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά ΜΜΕ, ο κάθε πολίτης απελευθερώνει τη δύναμη της διαφορετικότητάς του και μετατρέπεται από παθητικό δέκτη σε διαμορφωτή της είδησης και της άποψης. Κάθε πολίτης -όχι όλοι βέβαια- έχει τη δυνατότητα να απευθυνθεί, με μικρό κόστος, σε ένα μεγάλο κοινό χωρίς τη διαμεσολάβηση εκδοτών, δημοσιογράφων...

Τα μπλογκς ενισχύουν την δημοκρατία, αφού η ενημέρωση, η ανταλλαγή απόψεων και ο διάλογος γίνονται με άμεσο και απλό τρόπο. Αυτό που προσφέρει το Διαδίκτυο είναι η αποκέντρωση της επικοινωνίας και η διαδραστικότητα. Το πρόβλημα όμως με τις τεχνολογίες είναι ότι η χρήση τους δεν είναι καθολική στον πληθυσμό και πάντα θα υπάρχει ένα μέρος του πληθυσμού «τεχνολογικά αναλφάβητο» που δε θα μπορεί να τις χρησιμοποιεί και να συμμετέχει σε διαδικασίες  που τις χρησιμοποιούν.

Ο εκδημοκρατισμός στην επικοινωνία και την έκφραση δεν γίνεται χωρίς παρενέργειες. Tα χιλιάδες ανώνυμα ιστολόγια του «επί παντός επιστητού» έχουν τις παρενέργειές τους, αφού  ενισχύουν μια κυρίαρχη ιδεολογική τάση της εποχής, την γενικευμένη αμφισβήτηση των πάντων και την σχετικοκρατία. Τα πάντα τίθενται σε αμφισβήτηση. Η πανσπερμία των απόψεων γύρω από το ίδιο «γεγονός» θολώνει την εικόνα του. Η αλήθεια συσκοτίζεται με τις πολλές σχετικές αλήθειες και η πραγματικότητα δεν διακρίνεται στο τέλος. Ένα μέτρο περιορισμού τέτοιων αρνητικών συνεπειών -κατά τη γνώμη μας- είναι το μέτρο «της ευθύνης τους λόγου» που διασφαλίζεται μόνο από τον επώνυμο και όχι τον ανώνυμο λόγο. Πρέπει απ’ όλους να γίνεται κατανοητό ότι η ανωνυμία δεν σημαίνει ελευθερία. Ότι και η ελευθερία του λόγου μας έχει τα όρια της που είναι τα όρια της ελευθερίας του λόγου του άλλου.

Το δεύτερο βασικό στοιχείο της δύναμης των ιστολογίων πηγάζει από την δυνατότητα που δίνουν στην «μεταξύ τους διασύνδεση» και την ζωντανή σχέση με το κοινό τους. Το στοιχείο της διασύνδεσης αποτελεί μια σημαντική τομή που φέρνουν τα ιστολόγια στην πολιτική. Οι πολιτικές απόψεις δεν ακολουθούν μια αυστηρή ιεραρχία επεξεργασίας. Με τους ηλεκτρονικούς συνδέσμους, τη μετακίνηση από ιστολόγιο σε ιστολόγιο, οι απόψεις αλλά και οι ειδήσεις εκτίθενται ευρύτατα, σχολιάζονται, υιοθετούνται ή απορρίπτονται πολύ πιο γρήγορα συγκριτικά με τις κομματικές λειτουργίες ή τα ΜΜΕ.

 

Τα blogs στην Ελλάδα

Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Χριστόφορος Βερναρδάκης, σχολιάζοντας τα αποτελέσματα μιας έρευνας για πολιτική κουλτούρα των μπλογκ στην Ελλάδα του περιοδικού Monthly Review (Νο 47) και της VPRC, γράφει για τους bloggers στην Ελλάδα: «Πρόκειται, όπως δείχνουν τα στοιχεία της έρευνας, για μια «άλλη κοινωνία», μια «αντικοινωνία» που αντιπαραβάλλεται σε όλες τις μορφές της κυρίαρχης πολιτικής συμπεριφοράς. Όλοι οι σχετικοί δείκτες που παρουσιάζονται στην έρευνα (δείκτης ιδεολογικών τοποθετήσεων, δείκτης «πολιτισμικού φιλελευθερισμού», δείκτης «οικονομικού φιλελευθερισμού», δείκτης «ατομικισμού / συλλογικότητας») πιστοποιούν την τοποθέτηση του ειδικού αυτού πληθυσμού σε ένα πεδίο που έρχεται σε ριζική αντιπαράθεση με τις κυρίαρχες τοποθετήσεις της ελληνικής κοινωνίας. 

Το γεγονός αυτό πιστοποιεί και από αυτήν την πλευρά, ότι μια βασική διαίρεση που χαρακτηρίζει τη σημερινή ελληνική κοινωνία εντοπίζεται μεταξύ ενός «νέου κοινωνικού σώματος» και ενός «παλαιού κοινωνικού σώματος». Η διαίρεση αυτή δεν παραπέμπει απλώς (αν και την εμπεριέχει) σε μια διάκριση «ηλικίας» ή «τεχνολογικών - ιντερνετικών δεξιοτήτων» ή ακόμα και μορφών ένταξης στον εργασιακό τομέα. Είναι, επιπλέον, μια διαίρεση σε βασικούς ιδεολογικούς και αξιακούς προσανατολισμούς, σε τρόπους και μορφές αξιολόγησης του δημόσιου χώρου και των κεντρικών πολιτικών επιλογών, σε τρόπους πολιτικής συμμετοχής και παρέμβασης στη δημόσια σφαίρα. 

            Το blogging αποτελεί για την κοινωνική αυτή ομάδα τρία πράγματα, τρόπο έκφρασης, μορφή πολιτικής συμμετοχής και χώρο δημοσιοποίησης ιδεών και «προσωπικών» απόψεων. Εμφανίζεται να υποκαθιστά την «παλαιότερη» συμμετοχική πρακτική της κομματικής (πολιτικής) στράτευσης, από μεγάλο δε μέρος του πληθυσμού αυτού (44%) εκφράζεται η άποψη ότι τα blogs έχουν τη δύναμη να αλλάξουν το κοινωνικο-πολιτικό σκηνικό της χώρας. Πιστεύεται, επίσης, ότι στο μέλλον θα έχουν τη δύναμη να προκαλούν μαζικές κοινωνικές κινητοποιήσεις (34%) και να αποτελούν το κύριο μέσο αντικειμενικής πολιτικής ενημέρωσης (21%). 

Βρισκόμαστε πιθανόν μπροστά σε μια νέα δυναμική πολιτικής επικοινωνίας και κοινωνικής ενεργοποίησης. Η κρίση της δημοκρατίας και των αντιπροσωπευτικών θεσμών, η χαμηλή αξιοπιστία του κομματικού συστήματος και των κομμάτων, η κρίση εμπιστοσύνης στην πολιτική ενημέρωση, η απαξίωση του ενημερωτικού και πολιτισμικού τηλεοπτικού προϊόντος τροφοδοτούν την καθημερινότητα του blogging, αλλάζοντας σταδιακά όλη την ιδεολογικο-πολιτική χαρτογράφηση των μέσων επικοινωνίας, αλλά και της πολιτικής κουλτούρας.»

« Οι ενδείξεις που προκύπτουν –από την έρευνα- οδηγούν στη διαπίστωση ότι οι αλλαγές που εγκυμονούνται στην ελληνική κοινωνία θα είναι στα επόμενα χρόνια βαθύτατες. Απομένει να αποκρυσταλλωθεί η μορφή τους και η θεσμική τους συγκρότηση.»

Τα κύρια χαρακτηριστικά που συνθέτουν τη φυσιογνωμία των bloggers στην Ελλάδα σημειώνει ο καθηγητής Χρ.Βερναρδάκης είναι: «Άνδρες, ανώτερης μόρφωσης, μάλλον εξασφαλισμένης κοινωνικής ένταξης, μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα και φοιτητές, με ενδιαφέρον για την πολιτική, με υψηλό δείκτη παρακολούθησης της δημόσιας σφαίρας, δυσαρεστημένοι από τη λειτουργία της δημοκρατίας και την ποιότητα της πολιτικής ενημέρωσης που παρέχεται σήμερα στην Ελλάδα, ενεργοποιημένοι, ωστόσο, κοινωνικά πολίτες.» 

 

Οι πολικοί bloggers

Το ζήτημα που πρέπει να διερευνηθεί είναι όχι μόνο πως συγκροτείται και λειτουργεί αυτόνομα η κοινότητα των bloggers αλλά και πως η διαδραστική τεχνολογία επικοινωνίας ενσωματώνεται και αλλάζει τις παραδοσιακές μορφές πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης και λειτουργίας. Πως πρώτα απ’ όλα η διαδραστική τεχνολογία αξιοποιείται και χρησιμοποιείται από τους πολιτικούς στην πολιτική επικοινωνία και πολύ περισσότερο στην πολιτική διακυβέρνηση. Απ’ ότι δείχνουν τα πράγματα στην χώρα μας είναι τομείς που εμφανίζεται πολύ μικρή διείσδυση της διαδραστικής τεχνολογίας.

        Σύμφωνα με τα αποτελέσματα έρευνας του «Κέντρου Ψυχοκοινωνιολογικής Ερευνας για τη Διακυβέρνηση των Δυνητικών Κοινοτήτων» του Τμήματος Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, «τα κόμματα δείχνουν εκτός ψηφιακής πραγματικότητας, τη στιγμή που τα ίδια ως φορείς εξουσίας καλούνται να οδηγήσουν τη χώρα μας στην ψηφιακή εποχή», γράφει ο κ. Τάσος Οικονόμου Δημοσιογράφος της Καθημερινής.

        «Τα κόμματα δεν είναι έτοιμα να εκμεταλλευθούν τις δυνατότητες του νέου μέσου και να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις για να ενισχύσουν τη δημοκρατία, εμφανίζονται «κλειστοφοβικά» και αρνητικά απέναντι στη διαδραστικότητα ενώ κόβονται ακόμη και στα βασικά.… Όπως καταδεικνύεται, οι πολιτικοί σχηματισμοί αλλά και οι βουλευτές χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο ως παραδοσιακό μέσο προώθησης των επιδιώξεών τους και αγνοούν τη διαδραστική του φύση και τη δυνατότητα ανταλλαγής απόψεων με τους πολίτες, δηλαδή, το θεμέλιο λίθο της δημοκρατίας.

        Σύμφωνα με την έρευνα, οι κομματικοί φορείς και οι υποψήφιοι βουλευτές όχι μόνο δεν επενδύουν στην διαδραστικότητα του μέσου για να επιτελέσουν το βασικό σκοπό του ρόλου τους, που είναι ο πολιτικός διάλογος, αλλά οι σελίδες τους είναι προσωποπαγείς και αποκομμένες από την πολιτική θεωρία και πράξη: το 85,5% δεν διαθέτει πλήρη περιγραφή των πολιτικών θέσεων και πρακτικών κι ένα ποσοστό 76,6% δεν περιγράφει τους τρόπους επίτευξης των πολιτικών στόχων. Σε ποσοστό πάνω από 94% βασίζονται στην προβολή των δραστηριοτήτων τους (λόγοι, προσωπικές φωτογραφίες κ.λπ.), των βιογραφικών τους αλλά και των δημογραφικών τους στοιχείων. Ταυτόχρονα, ένα στοιχείο που προκύπτει είναι ότι 154 Ελληνες βουλευτές έχουν προσωπική ιστοσελίδα (48,7%). Αντίθετα, το 51,3% δεν διαθέτει σελίδα. Από αυτούς που έχουν ιστότοπους το (2,7%) είναι υπό κατασκευή ή η ιστοσελίδα τους είναι ανενεργή (3,3%).»

        Ο κ. Κωνσταντίνος Κοσκινάς  αν. καθηγητής Κοινωνιολογίας του  Τμήματος  Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο σημειώνει για την αναφερόμενη έρευνα «…το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι παρατηρείται μια παραδοσιακή μορφή επικοινωνιακής οργάνωσης των βουλευτικών ιστοτόπων, με φτωχό πολιτικό περιεχόμενο, έχοντας έντονο το στοιχείο της προσωποποίησης της δυνητικής διάδρασης, με ιδιαίτερα χαμηλό βαθμό ανάπτυξης της διαδραστικότητας. Επίσης, στην περίπτωση των κομμάτων παρατηρείται χαμηλός βαθμός συγκρότησης πολιτικών δυνητικών κοινοτήτων στο Κοινοβούλιο, εφ' όσον οι κομματικές ιστοσελίδες αναπαράγουν το γραπτό πολιτικό λόγο, αγνοούν τη διαδραστική δυνατότητα του μέσου και προσφέρουν στον πολίτη τη δυνατότητα μονόπλευρης επικοινωνίας χωρίς ουσιαστικά να δημιουργούν χώρο διαλόγου. Ανακεφαλαιώνοντας, από την έρευνα παρατηρείται η ύπαρξη ενός στερεότυπου ταύτισης της δυνητικής πολιτικής κοινωνίας με την παραδοσιακή κοινωνία των πολιτών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, με ανύπαρκτη συμμετοχή στη λήψη των αποφάσεων και μικρό επίπεδο διάδρασης. …». Με άλλα λόγια έχομε πολύ δρόμο μπροστά μας προς την ψηφιακή δημοκρατική διακυβέρνηση. Στη χώρα μας η κοινωνία φαίνεται να ξεπερνά το πολιτικό εποικοδόμημα και τους «επαγγελματίες» πολιτικούς.

Στην Ελλάδα σήμερα υπάρχουν εξαιρετικά ιστολόγια με επιστημονικές πολιτικές αναλύσεις και θέσεις, που παρεμβαίνουν με ωριμότητα στα πολιτικά δρώμενα και μεταφέρουν στην ελληνική κοινωνία ένα διαφορετικό, μαχητικό και απελευθερωμένο τρόπο σκέψης και δράσης. Ένα τέτοιο «ιστολόγιο» φιλοδοξούμε να είναι και το ηλεκτρονικό περιοδικό μας «ο ιστόλογος».

 

Γιώργος ΑΓΟΡΑΣΤΑΚΗΣ

 

SOCIAL MEDIA

Επισκευθείτε τη σελίδα μου στο FacebookΑκολουθείστε τη σελίδα μου στο TwitterΕπισκευθείτε τη σελίδα μου στο Google Plus

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ

Συνδέεστε μαζί μας

TWEETS ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

www.mikis-crete.gr